Na zijn dood is er voor Willem van Oranje een monumentaal praalgraf gebouwd in de Nieuwe Kerk in Delft. Een eerbetoon aan de 'Vader des Vaderlands', zoals hij wordt genoemd. Wie was Willem van Oranje en waarmee heeft hij die erenaam verdiend?
Jeugd
Willem van Oranje werd in 1533 geboren op de Dillenburg, het kasteel van de familie Nassau, in het Duitse rijk. Zijn vader en moeder waren graaf Willem van Nassau en gravin Juliana van Stolberg. Willem kreeg later nog een paar broers. De achternaam Oranje kreeg hij in 1544 door een erfenis van zijn oom, Rene van Chalon, die kinderloos stierf. Die oom was heer van het prinsdom Orange, een streek in Frankrijk. De familie Nassau had ook bezittingen in de Nederlanden. Daarom behoorde prins Willem in de Nederlanden tot de hoge edelen.
Naar Brussel
Over de Nederlandse gewesten regeerde keizer Karel V. Omdat Willem van (Oranje) Nassau tot de belangrijkste Nederlandse edelen behoorde, wilde de keizer dat de jonge prins Willem aan het hof in de hoofdstad Brussel werd opgevoed. Willem was pas elf jaar toen hij het familiekasteel de Dillenburg met zijn vader en moeder en zijn broers verliet. Willem moest zich voorbereiden op een belangrijke positie in de Nederlanden.
Aan het hof
In Brussel kreeg de jonge Willem les in krijgskunde en politiek. Ook maakte hij met de landvoogdes Margaretha van Parma (die in naam van de keizer over de Nederlanden regeerde) een rondreis door het gewest Holland. Zo leerde hij belangrijke edelen in de Nederlanden kennen, zoals bijvoorbeeld graaf Egmont en graaf Hoorne.
Verdeeld geloof
In 1555 werd Karel V opgevolgd door zijn zoon Filips II. De koning woonde voornamelijk in Spanje. Vandaar uit regeerde hij over zijn uitgestrekte rijk. Ook Amerika hoorde daarbij. Filips II maakte zich grote zorgen over het groeiend aantal protestanten in de Nederlanden. Zij hadden grote kritiek op de rooms- katholieke kerk en volgden de leer van de opstandige monnik Maarten Luther in het Duitse rijk en Johannes Calvijn in Genève.
.
Onrust in de Nederlanden
In de ogen van koning Filips II waren de protestanten ketters, afvalligen van het ware katholieke geloof. Hij liet hen vervolgen en ernstig straffen: martelingen tot zelfs de brandstapel toe. Veel Nederlanders kwamen hiertegen in verzet. Ook de edelen hoorden daarbij. Zij maakten zich bovendien zorgen omdat koning Filips II hen steeds minder inschakelde in het landsbestuur. In 1566 sloegen protestanten de beelden van heiligen in veel kerkgebouwen kapot de beeldenstorm. In reactie stuurde koning Filips II een Spaans leger onder leiding van de hertog van Alva naar de Nederlanden. Willem van Oranje wachtte dat leger niet af. Hij vluchtte naar het familieslot de Dillenburg.
Onderdrukking onder Alva
Alva wilde in de Nederlanden een belasting heffen, zodat hij niet meer telkens geldzorgen zou hebben. Hij voerde de Tiende Penning in, een belasting die handel en industrie dreigde te verlammen. Daartegen kwam algemeen verzet. Winkels werden gesloten. In Brussel staakten de bierbrouwers hun werk. Alva zette met harde hand door. Hij liet vele (onschuldige) Nederlanders ter dood veroordelen. Het verzet werd hierdoor nog groter.
Opstand
Vanuit de Dillenburg gaf Willem van Oranje leiding aan de opstand in de Nederlanden tegen koning Filips II en zijn landvoogd Alva. Hij stelde aanvals- plannen op en zorgde voor geld voor de legers. Na de inname van Den Briel in 1572 door de watergeuzen, verklaarden zich meer steden voor de prins van Oranje. Alva belegerde die steden maar het lukte hem niet om ze in te nemen. Het gebied van de opstand werd steeds groter. In 1581 verklaarden de opstandige gewesten dat Filips II niet langer hun koning was.
Moord
Een aanslag op de prins behoorde voortdurend tot de mogelijkheden. Hij was immers de leider van de opstand in de Nederlanden. Op 10 juli 1584 lukte het Balthasar Gerards de prins van het leven te beroven. De moord gebeurde in het woonhuis van de prins in Delft. De opstandige gewesten moesten nu zonder de leiding van Willem van Oranje de strijd tegen Spanje voortzetten.
Orange (Oranje) was een klein vorstendom in Frankrijk dat Willem van Nassau op elfjarige leeftijd van zijn oom René van Chalon erfde. Sindsdien heette hij prins Willem van Oranje.
Willem van Oranje was door koning Filips II benoemd tot stadhouder van Holland, Zeeland en Utrecht.
Broers van Willem van Oranje sneuvelden in de strijd van de Nederlanders tegen de koning van Spanje.
Prins Willem van Oranje werd op 10 juli 1584 in Delft vermoord door geloofs-extremist Balthasar Gerards.
In de Nieuwe Kerk in Delft werd hij begraven. Een monumentaal praalgraf geeft de plaats aan.
Wist je dat?
Alle leden van de Oranje-Nassau-familie worden ook in de grafkelder van de Nieuwe Kerk in Delft begraven. De laatste begrafenis was die van prinses Juliana in maart 2004.
Het Wilhelmus was het lijflied van Willem van (Oranje) Nassau. Het telt evenveel coupletten als er letters in die naam zijn. Het Wilhelmus is nu het volkslied van Nederland.
Een bijnaam van Willem van Oranje is Willem de Zwijger. Hij kon goed geheimen bewaren.
Het huis in Delft waarin Willem van Oranje de laatste jaren van zijn leven woonde was eerst een klooster. Het heet nu Prinsenhof en is een museum.
Willem van Oranje is getrouwd geweest met Anna van Buren, Anna van Saksen, Charlotte de Bourbon en Louise de Coligny.
Frans was de taal die Willem van Oranje net als andere edelen het meest sprak. Zijn handtekening luidde: Guille de Nassau. Hij sprak daarnaast Duits en Nederlands
De lijfspreuk van Willem van Oranje was ´Je maintiendrai´: Ik zal handhaven.
Willems laatste woorden voordat hij stierf zouden zijn "Mon Dieu, ayez pitié de mon âme et de ce pauvre peuple": Mijn God, heb medelijden met mijn ziel en dat van mijn arme volk.
Voor paleis Noordeinde in Den Haag, het werkpaleis van koningin Beatrix, staat een groot standbeeld van Willem van Oranje te paard.
(Zie standbeelden )
Mon Dieu, mon Dieu, ayez pitié de moi et de ce pauvre peuple’
Op 10 juli 1584 werd Willem van Oranje vermoord en gaf hij de geest met de woorden: ‘Mon Dieu, mon Dieu, ayez pitié de moi et de ce pauvre peuple’ (’Mijn God, Mijn God, heb medelijden met mij en met dit arme volk’). Op dit schilderij is het moment te zien dat Willem van Oranje is geraakt en achterover zal vallen. Het moordwapen ligt op de voorgrond, de dader, Balthazar Gerards, is weggevlucht. De moord op de vader des vaderlands is één van de taferelen uit de galerij van Jacob de Vos. Hij gaf aan verschillende veelbelovende jonge kunstenaars de opdracht om taferelen uit de vaderlandse geschiedenis af te beelden. Barend Wijnveld jr. kreeg deze gebeurtenis toegewezen. Het Amsterdams Historisch Museum bezit de olieverfschetsen van deze historische galerij. Meer informatie: AHM.nl
